Câu hỏi: Xét tính đúng/sai của các nhận định sau về xu thế hòa hoãn Đông – Tây:
- a) Xu thế hoà hoãn Đông – Tây chỉ được diễn ra, bàn luận và quyết định bởi các cuộc gặp gỡ thương lượng giữa nguyên thủ quốc gia của hai nước Liên Xô và Mỹ.
- b) Chiến tranh lạnh chấm dứt, sau đó là Trật tự thế giới hai cực I-an-ta sụp đổ đã mở ra chiều hướng và những điều kiện giải quyết quan hệ quốc tế bằng giải pháp hoà bình.
- c) Trong xu thế hoà hoãn Đông – Tây, Việt Nam luôn ủng hộ và đã thành công trong việc kí Hiệp định Pa-ri (1973) và giải quyết “vấn đề Cam-pu-chia” (1991).
- d) Mặc dù Chiến tranh lạnh vẫn tiếp diễn, nhưng từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX, xu thế hoà hoãn Đông – Tây đã diễn ra.
Đáp án đúng là: a) Sai; b) Đúng; c) Đúng; d) Đúng. Ba nhận định b, c, d khớp với tiến trình Chiến tranh lạnh và các mốc Hiệp định Pa-ri 1973, Hội nghị Pa-ri về Cam-pu-chia 1991; riêng nhận định a sai vì thu hẹp nguyên nhân của xu thế hòa hoãn Đông – Tây vào một yếu tố duy nhất là các cuộc gặp thượng đỉnh Xô – Mỹ.

Vì sao nhận định b, c và d đúng
Ba nhận định này đúng vì mỗi nhận định phản ánh một mắt xích có thật trong tiến trình Chiến tranh lạnh, không thêm bớt chủ thể hay mốc thời gian.
Nhận định b nói về hệ quả của việc Chiến tranh lạnh kết thúc (1989-1991) và Trật tự thế giới hai cực I-an-ta sụp đổ cùng sự tan rã của Liên Xô cuối năm 1991. Khi đối đầu giữa hai khối không còn cơ sở tồn tại, các tranh chấp quốc tế buộc phải chuyển sang kênh thương lượng, trung gian hòa giải và các thiết chế đa phương. Biểu hiện dễ thấy là việc ký kết Hiệp định Pa-ri về Cam-pu-chia (23-10-1991), tiến trình thống nhất nước Đức (1990) và các hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược giữa Mỹ – Liên Xô.
Nhận định c đúng ở cả hai vế. Việt Nam ủng hộ xu thế hoà hoãn, ký Hiệp định Pa-ri ngày 27-1-1973 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, và góp phần vào việc giải quyết vấn đề Cam-pu-chia bằng Hội nghị Pa-ri năm 1991. Cần hiểu “thành công” ở đây là kết quả của quá trình đấu tranh ngoại giao kết hợp với thắng lợi trên chiến trường, đặt trong bối cảnh chung hai siêu cường chuyển từ đối đầu sang đối thoại.
Nhận định d đúng về mốc thời gian. Chiến tranh lạnh chỉ chấm dứt vào 1989-1991, nhưng ngay từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX, hai bên đã chủ động giảm căng thẳng: Hiệp ước ABM và SALT I (1972), chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nixon (1972), Định ước Helsinki (1975), chương trình Apollo – Soyuz (1975). Như vậy, hòa hoãn diễn ra song song với Chiến tranh lạnh còn tiếp diễn, không phải sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc.
Vì sao nhận định a sai
Nhận định a sai vì chữ “chỉ” tuyệt đối hóa vai trò của các cuộc gặp cấp cao Xô – Mỹ, trong khi hòa hoãn Đông – Tây là kết quả của nhiều nguyên nhân đồng thời.
Thứ nhất, cả hai siêu cường đều buộc phải điều chỉnh chính sách đối nội và đối ngoại: Mỹ sa lầy ở Việt Nam, chi phí quân sự tăng cao; Liên Xô gặp khó khăn kinh tế và lo ngại về phía Trung Quốc. Thứ hai, hai bên đạt thế cân bằng chiến lược về vũ khí hạt nhân, khiến chiến tranh tổng lực trở thành bất khả thi. Thứ ba, phong trào hòa bình lan rộng ở châu Âu và Bắc Mỹ gây áp lực lên chính phủ. Thứ tư, các nước Tây Âu đẩy mạnh chính sách “phương Đông” (Ostpolitik) nhằm hòa dịu quan hệ với khối xã hội chủ nghĩa.
Vì vậy, các cuộc gặp thượng đỉnh là biểu hiện nổi bật và là nơi thể chế hóa kết quả hòa hoãn, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Đây là nhận định dễ nhầm nhất trong cả bốn ý, vì bề ngoài nó đúng với những gì báo chí thời đó đưa tin.
Hệ thống kiến thức về xu thế hòa hoãn Đông – Tây
Nắm được các tầng kiến thức dưới đây thì dạng câu hỏi Đúng/Sai về chủ đề này trở nên dễ xử lý.
- Bối cảnh: Chiến tranh lạnh kéo dài từ 1947, chuyển từ đối đầu gay gắt (khủng hoảng tên lửa Cu-ba 1962) sang hòa hoãn từ đầu những năm 70, rồi kết thúc giai đoạn 1989-1991.
- Nguyên nhân hòa hoãn: thế cân bằng chiến lược về hạt nhân, khó khăn kinh tế ở cả hai bên, áp lực của phong trào hòa bình, nhu cầu hợp tác khoa học – kỹ thuật, sự chia rẽ trong các khối.
- Biểu hiện: gặp gỡ thượng đỉnh Xô – Mỹ, Hiệp ước ABM và SALT I (1972), Định ước Helsinki (1975), hợp tác vũ trụ, giảm bớt chạy đua vũ trang.
- Kết quả: Chiến tranh lạnh chấm dứt, trật tự hai cực I-an-ta sụp đổ, quan hệ quốc tế chuyển sang đối thoại, hợp tác và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
- Gắn với Việt Nam: Hiệp định Pa-ri 1973 và việc giải quyết vấn đề Cam-pu-chia năm 1991 là hai mốc thể hiện Việt Nam chủ động hòa nhập vào xu thế chung.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhìn vào từ ngữ tuyệt đối hóa và mốc thời gian là có thể chọn nhanh đáp án.
Gặp các từ “chỉ”, “duy nhất”, “hoàn toàn do” trong một nhận định về nguyên nhân lịch sử, hãy nghi ngờ ngay — lịch sử hiện đại hầu như luôn do nhiều nhân tố tác động, nên nhận định kiểu này thường sai. Ngược lại, mốc thời gian cụ thể mà đúng với sách giáo khoa thì thường đúng: “đầu những năm 70” gắn với khởi đầu hòa hoãn, “1973” gắn với Hiệp định Pa-ri, “1991” gắn với cả vấn đề Cam-pu-chia và sự tan rã của Liên Xô.
Một trật tự thời gian dễ nhớ: hòa hoãn diễn ra trước → Chiến tranh lạnh chấm dứt → trật tự hai cực sụp đổ → quan hệ quốc tế chuyển sang giải pháp hòa bình. Nhận định nào đảo ngược trật tự này hoặc gộp tất cả nguyên nhân vào một cuộc gặp duy nhất thì đó là phương án nhiễu.

