Mạch mã gốc làm khuôn mẫu cho phiên mã – Đáp án chi tiết

Làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là nhiệm vụ của:

• A. mạch mã hoá.
• B. mARN.
• C. tARN.
• D. mạch mã gốc.

Đáp án đúng là D. Mạch mã gốc. Phiên mã là quá trình tổng hợp phân tử mARN dựa trên khuôn mẫu là một mạch ADN, và mạch ADN đó chính là mạch mã gốc. Enzyme ARN polymerase bám vào mạch này, đọc trình tự nucleotide và tổng hợp mARN bổ sung theo nguyên tắc bổ sung.

Vì sao đáp án D đúng

Câu hỏi kiểm tra bản chất của quá trình phiên mã: ARN được tổng hợp từ đâu và dựa trên khuôn mẫu nào. Phiên mã là quá trình tổng hợp ARN dựa trên mạch khuôn của gen; mạch khuôn còn gọi là mạch mã gốc, là mạch ADN có trình tự nucleotide bổ sung với trình tự của phân tử ARN được tổng hợp. Cụ thể, enzyme ARN polymerase di chuyển dọc theo mạch khuôn, lần lượt đọc từng nucleotide và lắp ráp ribonucleotide tương ứng theo quy tắc bổ sung: A trên khuôn bắt cặp với U trên mARN, T bắt cặp với A, G bắt cặp với X, X bắt cặp với G. Như vậy, trong hai mạch của gen, mạch trực tiếp làm nhiệm vụ làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là mạch mã gốc, nên phương án D thỏa mãn đúng yêu cầu của đề.

Vì sao các phương án còn lại sai

Cả ba phương án A, B, C đều liên quan đến phiên mã hoặc dịch mã nhưng không phải là mạch khuôn, nên không đáp ứng yêu cầu đề.

• A. mạch mã hoá — sai, và đây là phương án dễ nhầm nhất. Mạch mã hoá là mạch còn lại của gen, có trình tự nucleotide tương tự mARN (chỉ khác ở chỗ T được thay bằng U). Vì mang tên “mã hoá” và giống mARN nên nhiều học sinh tưởng nó mới là mạch được “đọc” khi phiên mã, nhưng thực tế mạch mã hoá không trực tiếp tham gia làm khuôn cho quá trình này.
• B. mARN — sai. mARN là sản phẩm của phiên mã chứ không phải khuôn mẫu tạo ra nó. mARN chỉ đóng vai trò làm khuôn ở giai đoạn sau — dịch mã, khi ribosome đọc mã bộ ba trên mARN để tổng hợp chuỗi polypeptide. Nhầm vai trò khuôn của hai quá trình phiên mã và dịch mã là lỗi phổ biến của phương án này.
• C. tARN — sai. tARN là phân tử vận chuyển axit amin tới ribosome trong quá trình dịch mã, hoàn toàn không tham gia làm khuôn trực tiếp trong phiên mã.

Hệ thống kiến thức liên quan

Để làm chắc dạng câu hỏi này, cần nắm được chuỗi kiến thức về quan hệ giữa ADN, ARN và protein:

• Phiên mã là quá trình tổng hợp ARN dựa trên mạch khuôn của gen, do enzyme ARN polymerase thực hiện.
• Mạch khuôn (mạch mã gốc) là mạch ADN có trình tự bổ sung với phân tử ARN được tổng hợp; enzyme ARN polymerase di chuyển dọc mạch này, đọc trình tự và tổng hợp mạch ARN tương ứng.
• Mạch mã hoá là mạch còn lại của gen, có trình tự tương tự ARN (trừ U thay cho T), nhưng không trực tiếp làm khuôn cho phiên mã.
• Phân công vai trò các loại ARN: mARN mang thông tin mã hóa axit amin và làm khuôn cho dịch mã; tARN vận chuyển axit amin; rARN là thành phần cấu tạo ribosome. Không loại ARN nào làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã — vai trò đó thuộc về mạch mã gốc của ADN.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Ghi nhớ bằng cụm ngắn: “mã gốc làm khuôn, mã hoá giống mARN”. Mạch mã gốc mang gốc rễ thông tin để đọc và tổng hợp, còn mạch mã hoá chỉ “phản chiếu” trình tự của mARN. Khi làm bài, chỉ cần nhìn thấy từ “khuôn mẫu” liền với “phiên mã” thì chọn ngay mạch mã gốc; nếu đề đổi thành “làm khuôn mẫu cho quá trình dịch mã” thì đáp án lại là mARN. Đây chính là cặp bẫy thường gặp trong đề kiểm tra Sinh học phân tử, nên đọc kỹ từ khóa “phiên mã” hay “dịch mã” trước khi chọn phương án.