Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có đặc điểm gì?

Câu hỏi: Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có

• A. nhiệt độ tăng dần từ Bắc vào Nam, lượng mưa lớn.
• B. Tín phong hoạt động, biên độ nhiệt trong năm nhỏ.
• C. khí hậu phân hóa theo mùa, thảm thực vật xanh tốt.
• D. biển tác động sâu sắc, sông ngòi phần nhiều là nhỏ.

Đáp án đúng là C. khí hậu phân hóa theo mùa, thảm thực vật xanh tốt. Do nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến kết hợp cùng cơ chế gió mùa châu Á, nền nhiệt ẩm dồi dào tạo điều kiện cho khí hậu chia mùa rõ rệt và giới sinh vật phát triển quanh năm.

Tại sao vị trí nội chí tuyến tạo nên khí hậu phân hóa theo mùa và thảm thực vật xanh tốt?

Vị trí địa lí nằm hoàn toàn giữa hai đường chí tuyến bán cầu Bắc mang lại cho lãnh thổ Việt Nam nguồn năng lượng mặt trời khổng lồ, góc nhập xạ lớn và hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm. Nền nhiệt cao là điều kiện tiên quyết kích thích quá trình trao đổi chất của sinh vật.

Tuy nhiên, tự nhiên nước ta không bị khô hạn như nhiều vùng hoang mạc cùng vĩ độ ở Tây Á hay Bắc Phi. Sự kết hợp giữa vị trí nội chí tuyến và hoàn lưu gió mùa Đông Nam Á đã mang lại lượng mưa lớn, độ ẩm cao. Sự luân phiên của các khối khí theo mùa tạo nên các mùa khí hậu tương phản (mùa mưa – khô hoặc mùa nóng – lạnh), từ đó hình thành nên cảnh quan rừng nhiệt đới ẩm gió mùa với thảm thực vật phát triển xanh tốt quanh năm và phân hóa đa dạng.

Phân tích tính chưa chính xác của các phương án còn lại

Các phương án A, B và D chứa những nhận định đúng về mặt hiện tượng nhưng sai về nguyên nhân hoặc sai một vế kiến thức:

• Phương án A sai vì: Hiện tượng nhiệt độ tăng dần từ Bắc vào Nam chủ yếu bắt nguồn từ hình thể lãnh thổ kéo dài qua nhiều vĩ độ kết hợp với tác động suy giảm dần của gió mùa Đông Bắc, không đơn thuần chỉ do tính chất nội chí tuyến quy định. Lượng mưa lớn phần nhiều do tác động của biển Đông và các khối khí ẩm mang lại.
• Phương án B sai vì: Đây là phương án gây nhiễu nhiều nhất. Vùng nội chí tuyến có gió Tín phong (Tín phong bán cầu Bắc) hoạt động quanh năm là chính xác. Tuy nhiên, nhận định biên độ nhiệt trong năm nhỏ chỉ đúng với khu vực Nam Bộ, trong khi miền Bắc chịu ảnh hưởng của không khí lạnh phương Bắc nên có biên độ nhiệt năm khá lớn.
• Phương án D sai vì: Biển tác động sâu sắc là hệ quả của dải bờ biển dài và vị trí tiếp giáp Biển Đông rộng lớn. Đặc điểm sông ngòi phần nhiều ngắn và dốc là hệ quả của địa hình hẹp ngang kết hợp đồi núi lan sát ra bờ biển, không phải hệ quả trực tiếp từ việc nằm trong vùng nội chí tuyến.

Hệ thống kiến thức về tác động của vị trí địa lí đối với tự nhiên Việt Nam

Vị trí địa lí quy định toàn bộ đặc điểm cơ bản của môi trường tự nhiên nước ta qua ba khía cạnh then chốt:

• Đặc điểm nhiệt đới: Nằm trọn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc quy định tính chất nhiệt đới của khí hậu, bức xạ mặt trời cao quanh năm.
• Tác động của hoàn lưu gió và biển: Nằm ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương, tiếp giáp Biển Đông và trung tâm gió mùa châu Á giúp thiên nhiên tránh được nguy cơ hoang mạc hóa, đồng thời làm cho khí hậu và thời tiết có tính thất thường.
• Sự phân hóa và thiên tai: Nơi giao thoa giữa các luồng sinh vật và các mảng kiến tạo tạo ra cảnh quan phân hóa đa dạng theo chiều bắc – nam, đông – tây và theo độ cao địa hình, song cũng khiến nước ta phải chịu nhiều thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán.

Mẹo ghi nhớ nhanh mối liên hệ giữa vị trí nội chí tuyến và tự nhiên

Để trả lời chính xác dạng câu hỏi này trong đề thi, học sinh cần tách rõ quan hệ nhân – quả: cụm từ nội chí tuyến gắn liền với nền nhiệt cao và bức xạ lớn; gió mùa và biển mang lại mưa nhiều, tạo nên nhịp điệu mùa; sự kết hợp nhiệt – ẩm dồi dào là nguyên nhân trực tiếp giúp thảm thực vật luôn xanh tốt. Khi gặp câu hỏi ghép nhiều vế, hãy kiểm tra tính đúng đắn của từng vế trước khi chọn đáp án cuối cùng.