Câu hỏi: Ca dao tục ngữ có câu “Có thực mới vực được đạo” thể hiện lập trường triết học gì?
- A. Chủ nghĩa duy tâm thần bí
- B. Chủ nghĩa duy tâm chủ quan
- C. Cả A và B
- D. Chủ nghĩa duy vật
Đáp án đúng là D. Chủ nghĩa duy vật. Câu tục ngữ khẳng định điều kiện vật chất quyết định ý thức và đời sống tinh thần của con người, phản ánh rõ bản chất của câu nói có thực mới vực được đạo là gì theo thế giới quan duy vật.

Vì sao câu tục ngữ thể hiện lập trường chủ nghĩa duy vật?
Trong triết học, chủ nghĩa duy vật khẳng định vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất quyết định ý thức và tinh thần. Xét theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng trong tư tưởng dân gian:
- “Thực” nghĩa là ăn uống, đại diện cho những nhu cầu vật chất tối thiểu phục vụ sự sinh tồn của con người.
- “Đạo” nghĩa là đường lối, đạo đức, tư tưởng, tín ngưỡng và các giá trị văn hóa tinh thần.
- “Vực” nghĩa là nâng đỡ, duy trì hoặc phát triển.
Khi con người được đáp ứng đầy đủ điều kiện sinh hoạt vật chất thì mới đủ sức duy trì, thực hiện và phát triển các hoạt động tư tưởng, đạo lý. Lập luận này đặt vật chất lên hàng đầu và quyết định tinh thần, đúng với nguyên lý căn bản của chủ nghĩa duy vật.
Vì sao các phương án còn lại chưa chính xác?
Các phương án A, B và C đều thuộc thế giới quan duy tâm, trái ngược hoàn toàn với ý nghĩa của câu tục ngữ:
- Phương án A sai: Chủ nghĩa duy tâm thần bí (hoặc khách quan) coi nguồn gốc thế giới là một lực lượng siêu nhiên, thần thánh hoặc “ý niệm tuyệt đối” nằm ngoài con người. Câu tục ngữ không dựa vào bất kỳ đấng tối cao hay thế lực tâm linh nào.
- Phương án B sai: Chủ nghĩa duy tâm chủ quan coi cảm giác, ý thức cá nhân là cái có trước và sản sinh ra thế giới vật chất. Quan điểm này mâu thuẫn trực tiếp với câu nói, vốn coi cái ăn (vật chất khách quan) là nền tảng trước hết. Đây cũng là phương án dễ nhầm lẫn nếu người học không phân biệt ranh giới giữa yếu tố vật chất và ý thức cá nhân.
- Phương án C sai: Do cả A và B đều phản ánh lập trường duy tâm nên phương án gộp cả hai không thể đúng.
Hệ thống kiến thức về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là vấn đề cơ bản của triết học, chia các trường phái thành hai hướng đối lập:
- Lập trường duy vật: Vật chất quyết định sự hình thành, nội dung và sự biến đổi của ý thức. Ý thức chỉ là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc người và có tính tác động trở lại thông qua hoạt động thực tiễn. Câu tục ngữ trên là minh chứng thực tế cho thấy đời sống vật chất quyết định tư tưởng xã hội.
- Lập trường duy tâm: Tuyệt đối hóa vai trò của ý thức, coi ý thức sinh ra giới tự nhiên. Trường phái này chia thành duy tâm chủ quan (lấy cảm giác cá nhân làm gốc) và duy tâm khách quan (lấy thực thể tinh thần bên ngoài làm gốc).
Mẹo nhận diện nhanh lập trường triết học qua ca dao tục ngữ
Để xác định nhanh lập trường triết học trong các đề thi môn Giáo dục công dân hoặc Triết học Mác – Lênin, hãy tách câu nói thành hai vế: vế “vật chất” và vế “tinh thần”. Nếu câu nói nhấn mạnh điều kiện ăn, ở, mặc, hoàn cảnh kinh tế làm tiền đề cho tư tưởng, học tập, lễ nghĩa (như “Phú quý sinh lễ nghĩa”, “Có thực mới vực được đạo”) thì luôn chọn lập trường chủ nghĩa duy vật. Ngược lại, nếu câu nói coi ý chí, suy nghĩ quyết định kết quả thực tế một cách vô căn cứ thì quy về chủ nghĩa duy tâm.
