Câu hỏi: Lớp M có số orbital tối đa bằng
- A. 4.
- B. 9.
- C. 3.
- D. 18.
Đáp án đúng là B. 9. Lớp M ứng với số lượng tử chính n = 3, gồm ba phân lớp 3s, 3p, 3d với tổng số orbital là 1 + 3 + 5 = 9, nên lớp M có số orbital tối đa bằng 9.

Vì sao đáp án 9 là đúng
Lớp electron thứ ba tính từ hạt nhân là lớp M, tương ứng số lượng tử chính n = 3. Số orbital trong một lớp phụ thuộc số lượng tử phụ l: với mỗi giá trị của n, l nhận các giá trị nguyên từ 0 đến n − 1. Với n = 3, ta có l = 0, 1, 2, ứng với ba phân lớp 3s, 3p và 3d.
Số orbital của từng phân lớp do số lượng tử từ quyết định: phân lớp s (l = 0) có 1 orbital, phân lớp p (l = 1) có 3 orbital, phân lớp d (l = 2) có 5 orbital. Cộng lại: 1 + 3 + 5 = 9 orbital. Kết quả này khớp với công thức tổng quát n² cho số orbital tối đa của lớp n: 3² = 9.
Cần phân biệt rõ hai đại lượng dễ lẫn: số orbital tối đa của lớp M là 9, còn số electron tối đa của lớp M là 2n² = 18, vì mỗi orbital chỉ chứa tối đa 2 electron (một cặp electron có spin trái dấu).
Vì sao các phương án A, C, D sai
Phương án D. 18 là phương án dễ nhầm nhất, vì 18 chính là số electron tối đa của lớp M (2 × 3² = 18), không phải số orbital. Đề hỏi orbital nên phải chia đôi con số này.
Phương án C. 3 sai vì 3 là số phân lớp của lớp M (s, p, d), cũng có thể là số orbital của riêng phân lớp p. Đó chỉ là một phần của lớp, không phải tổng số orbital.
Phương án A. 4 sai vì chỉ tính hai phân lớp đầu: 1 orbital của 3s cộng 3 orbital của 3p bằng 4, bỏ sót 5 orbital của phân lớp 3d. Một cách hiểu nhầm khác dẫn tới 4 là nhầm số orbital với số electron tối đa của phân lớp p (6) hoặc nhầm sang số lớp electron nhỏ.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bốn số lượng tử mô tả trạng thái của electron trong nguyên tử, và mỗi số giữ vai trò riêng trong việc xác định số orbital:
- Số lượng tử chính n: xác định lớp electron (n = 1, 2, 3, 4… ứng với K, L, M, N…) và kích thước trung bình của orbital.
- Số lượng tử phụ l: xác định phân lớp, nhận giá trị từ 0 đến n − 1, ứng với s, p, d, f.
- Số lượng tử từ m: xác định hướng của orbital trong không gian, nhận 2l + 1 giá trị, tức số orbital của phân lớp.
- Số lượng tử spin: chỉ hai trạng thái, giải thích vì sao mỗi orbital chứa tối đa 2 electron.
Từ đó suy ra bảng số orbital chuẩn: phân lớp s có 1, p có 3, d có 5, f có 7 orbital. Cộng dồn theo lớp cho ta: lớp K (n = 1) có 1 orbital, lớp L (n = 2) có 4 orbital, lớp M (n = 3) có 9 orbital, lớp N (n = 4) có 16 orbital — đúng bằng n².
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Câu hỏi về số orbital của một lớp luôn giải trong hai bước: lấy n của lớp rồi bình phương lên. Lớp M là lớp thứ 3 nên đáp số là 9; nhớ thứ tự K, L, M, N gắn với n = 1, 2, 3, 4 để không nhầm lớp.
Khi đọc đề, hãy đánh dấu ngay từ khóa: hỏi “orbital” thì đáp án là n², hỏi “electron tối đa” thì đáp án là 2n². Với lớp M, cặp số 9 và 18 luôn xuất hiện cùng nhau trong các phương án nhiễu, nên phân biệt đúng hai từ khóa này là đủ để tránh bẫy.
