Câu hỏi: Đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân: Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau chơi nhảy dây rất vui vẻ.
Đáp án: Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau làm gì? Bộ phận gạch chân “chơi nhảy dây rất vui vẻ” nêu hoạt động của chúng em trong giờ ra chơi, nên từ để hỏi phải là “làm gì?”.

Vì sao đặt câu hỏi “Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau làm gì?” là đúng
Muốn đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân, việc đầu tiên là xác định chính xác bộ phận nào được gạch chân. Trong câu này, phần gạch chân là “chơi nhảy dây rất vui vẻ” — cụm từ nêu hoạt động mà các bạn học sinh thực hiện. Hoạt động đó gắn với chủ thể “chúng em”, nên câu hỏi tương ứng phải dùng từ để hỏi về việc làm: “làm gì?”.
Cách dựng câu hỏi theo ba bước: giữ nguyên phần đứng trước bộ phận gạch chân (“Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau”), thay bộ phận gạch chân bằng từ để hỏi “làm gì?”, cuối câu đặt dấu chấm hỏi. Kết quả là “Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau làm gì?”. Câu hỏi này vẫn giữ nguyên trạng ngữ chỉ thời gian “Giờ ra chơi” và chủ thể “chúng em”, nên người trả lời biết rõ đang được hỏi về điều gì.
Một điểm cần lưu ý: từ “cùng nhau” nằm ngoài phần gạch chân nên được giữ lại trong câu hỏi. Nếu bỏ đi thành “Giờ ra chơi, chúng em làm gì?” thì câu vẫn hiểu được nhưng không còn bám sát cấu trúc câu gốc.
Vì sao không hỏi “Khi nào?” — bẫy dễ nhầm nhất
Câu gốc mở đầu bằng “Giờ ra chơi”, một trạng ngữ chỉ thời gian, nên rất nhiều bạn vội vàng đặt câu hỏi “Khi nào chúng em chơi nhảy dây rất vui vẻ?”. Câu hỏi đó chỉ đúng khi đề gạch chân đúng cụm “Giờ ra chơi”. Ở đây phần gạch chân là hoạt động, nên hỏi về thời gian là lệch yêu cầu.
Tương tự, không nên hỏi “Ai cùng nhau chơi nhảy dây rất vui vẻ?” vì “chúng em” không phải bộ phận gạch chân. Cũng không nên hỏi “Chúng em chơi nhảy dây thế nào?” vì “rất vui vẻ” chỉ là phần phụ chỉ mức độ nằm trong cụm gạch chân, không phải toàn bộ cụm. Dạng đề này thường kiểm tra đúng một kỹ năng: nhìn vào vạch gạch chân chứ không nhìn vào từ đứng đầu câu.
Hệ thống kiến thức liên quan
Mỗi kiểu bộ phận gạch chân đi với một từ để hỏi riêng. Nắm được bảng đối chiếu dưới đây là làm được hầu hết các bài cùng dạng:
- Gạch chân chủ thể (người, vật) → hỏi Ai? / Cái gì? / Con gì?
- Gạch chân hoạt động → hỏi Làm gì?
- Gạch chân đặc điểm, tính chất, trạng thái → hỏi Thế nào?
- Gạch chân thời gian → hỏi Khi nào? / Lúc nào?
- Gạch chân nơi chốn → hỏi Ở đâu?
- Gạch chân nguyên nhân → hỏi Vì sao? / Tại sao?
- Gạch chân mục đích → hỏi Để làm gì?
- Gạch chân phương tiện → hỏi Bằng gì?
Quy trình chung gồm ba bước: đọc kỹ để xác định đúng vạch gạch chân, xác định bộ phận đó trả lời cho câu hỏi nào trong bảng trên, rồi thay bộ phận đó bằng từ để hỏi và giữ nguyên phần còn lại. Bài tập này rèn kỹ năng phân tích cấu trúc câu — nền tảng cho việc đọc hiểu và viết câu đúng về sau.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Hãy tự đặt câu trả lời trước rồi biến nó thành câu hỏi. Nếu câu trả lời là một việc làm (“chúng em chơi nhảy dây”), từ để hỏi chắc chắn là “làm gì?”. Nếu câu trả lời là một mốc thời gian (“vào giờ ra chơi”), từ để hỏi là “khi nào?”. Cách này giúp tránh bẫy “nhìn từ đầu câu”.
Mẹo thứ hai: khoanh tròn cụm gạch chân rồi che nó lại, đọc phần còn lại và tự hỏi mình đang thiếu thông tin gì. Thông tin bị thiếu chính là câu hỏi cần đặt. Với câu “Giờ ra chơi, chúng em cùng nhau … rất vui vẻ”, chỗ trống cần một hoạt động, nên đáp án là “làm gì?”.
