Câu hỏi: Trận quyết chiến chiến lược trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống thời Lý diễn ra tại đâu? Trong lịch sử dân tộc Việt Nam thời Bắc thuộc, thuật ngữ “khởi nghĩa” được hiểu là gì?
- A. sông Bạch Đằng.
- B. sông Như Nguyệt.
- C. bến Đông Bộ Đầu.
- D. đồn Ngọc Hồi – Đống Đa.
Đáp án đúng là B. sông Như Nguyệt (cho câu hỏi về trận quyết chiến chống Tống) và C. cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ (cho câu hỏi về thuật ngữ khởi nghĩa). Đây là hai kiến thức trọng tâm về lịch sử phong kiến Việt Nam.

Vì sao các đáp án trên là đúng?
Trong cuộc kháng chiến chống quân Tống lần thứ hai (1077), trận quyết chiến chiến lược diễn ra tại phòng tuyến sông Như Nguyệt. Đây là nơi Lý Thường Kiệt cho xây dựng hệ thống phòng ngự kiên cố, chặn đứng quân xâm lược, sau đó chủ động tấn công tiêu diệt địch, buộc quân Tống phải rút về nước và từ bỏ mộng xâm lược.
Về thuật ngữ “khởi nghĩa” trong thời kỳ Bắc thuộc, đây là những cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ của người Việt nhằm thoát khỏi ách đô hộ, cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc. Khởi nghĩa không đơn thuần là nổi dậy, mà chứa đựng khát vọng dân tộc, thống nhất và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Phân tích các phương án còn lại
Các phương án khác không chính xác với nội dung câu hỏi:
- Sông Bạch Đằng (A): Gắn liền với chiến thắng quân Nam Hán (938), quân Tống (981) và quân Nguyên – Mông (1288), không phải trận quyết chiến chính trong cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý.
- Bến Đông Bộ Đầu (C): Địa danh gắn với chiến thắng của nhà Trần trước quân Mông Cổ lần thứ nhất (1258).
- Đồn Ngọc Hồi – Đống Đa (D): Chiến trường quyết định trong cuộc kháng chiến chống quân Thanh của nghĩa quân Tây Sơn năm 1789.
Đối với định nghĩa “khởi nghĩa”, các phương án như phong trào nông dân nghèo (B) hay đấu tranh của thợ thủ công (D) chỉ là một phần thành phần tham gia, không phản ánh trọn vẹn bản chất và mục tiêu chính trị của các cuộc khởi nghĩa thời Bắc thuộc là khôi phục nền độc lập cho dân tộc.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để hiểu rõ hơn về giai đoạn này, cần lưu ý:
- Hệ thống phòng ngự: Sau khi rút quân về nước hoặc khi chuẩn bị kháng chiến, các vị tướng thường chọn địa hình hiểm trở (như sông Như Nguyệt) để thiết lập phòng tuyến, tạo thế trận “tiến thủ lưỡng tiện”.
- Tính chất cuộc đấu tranh: Các cuộc khởi nghĩa thời Bắc thuộc thường mang tính nhân dân sâu sắc, mục tiêu cốt lõi luôn là đánh đuổi ngoại xâm, khẳng định quyền tự chủ dân tộc.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Ghi nhớ theo cặp “Sự kiện – Địa điểm”: Chống Tống thời Lý chọn sông Như Nguyệt; Chống quân Thanh thời Tây Sơn chọn Ngọc Hồi – Đống Đa; Chống quân Nguyên – Mông chọn Bạch Đằng. Đối với từ khóa “khởi nghĩa” thời Bắc thuộc, hãy luôn liên tưởng tới mục tiêu cao nhất là “giành lại độc lập, tự chủ” cho quốc gia.

