Bắc Bộ Có Mưa Nhiều Vào Mùa Hạ Chủ Yếu Do Tác Động Của Gì?

Câu hỏi: Cho thông tin sau: Trong cả nước đâu đâu cũng có hai mùa mưa và khô, tuy các mùa đó có độ dài ngắn khác nhau. Hãy xác định tính đúng hoặc sai của các nhận định dưới đây về đặc điểm khí hậu Việt Nam:

• a) Bắc Bộ có mưa nhiều vào mùa hạ chủ yếu do tác động của Tín phong bán cầu Bắc và địa hình vùng núi.
• b) Nguyên nhân tháng mưa cực đại lùi dần từ Bắc vào Nam là do sự lùi dần của dải hội tụ nhiệt đới và bão.
• c) Mùa mưa của vùng khí hậu Nam Trung Bộ đến muộn hơn so với cả nước chủ yếu do địa hình khuất gió.
• d) Dải hội tụ hướng vĩ tuyến ở nước ta nằm giữa hai khối khí Bắc Ấn Độ Dương và chí tuyến bán cầu Nam.

Đáp án đúng là: Các ý a, b, c đúng; ý d sai. Khu vực Bắc Bộ có mưa nhiều vào mùa hạ chủ yếu do tác động của các hoàn lưu gió mùa kết hợp địa hình, đồng thời sự dịch chuyển của dải hội tụ nhiệt đới và bão chi phối thời gian mưa trên phạm vi cả nước.

Giải thích chi tiết các nhận định đúng (a, b, c)

Ý a đúng vì lượng mưa lớn vào mùa hạ ở Bắc Bộ chịu tác động trực tiếp từ hoàn lưu gió mùa mang hơi ẩm từ biển vào gặp địa hình núi chắn gió tạo mưa orographic (mưa địa hình).

Ý b đúng do dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ) cùng hoàn lưu bão hoạt động theo quy luật dịch chuyển từ vĩ độ cao xuống vĩ độ thấp. Tháng mưa lớn nhất vì thế di chuyển chậm dần từ các tỉnh Bắc Bộ xuống khu vực Trung Bộ và Nam Bộ.

Ý c đúng vì sườn đông dãy Trường Sơn và các khối núi Nam Trung Bộ tạo thành bức chắn địa hình đối với luồng gió Tây Nam đầu mùa hạ, gây hiệu ứng phơn khô nóng. Vùng này nhận lượng ẩm lớn và mưa muộn vào thu – đông khi chịu tác động trực tiếp của gió mùa Đông Bắc đi qua biển kết hợp hội tụ nhiệt đới.

Nguyên nhân nhận định d sai

Ý d sai về thành phần các khối khí hình thành dải hội tụ nội chí tuyến (ITCZ) tại Việt Nam. Dải hội tụ hướng vĩ tuyến ở nước ta hình thành do sự tiếp xúc giữa khối khí xích đạo di chuyển lên và khối khí chí tuyến bán cầu Bắc, không phải hình thành giữa khối khí Bắc Ấn Độ Dương và chí tuyến bán cầu Nam.

Phương án này dễ gây nhầm lẫn do học sinh hay nhầm khái niệm dải hội tụ nhiệt đới với ranh giới Frông hoặc nhầm lẫn tên gọi các khối khí xuất phát từ áp cao cận chí tuyến.

Hệ thống kiến thức về cơ chế mưa và dải hội tụ nhiệt đới ở Việt Nam

• Gió mùa và hoàn lưu: Gió mùa Tây Nam xuất phát từ vịnh Tây Bengal (đầu hạ) và áp cao cận chí tuyến Nam bán cầu (giữa và cuối hạ) mang nguồn ẩm dồi dào, là nhân tố chủ yếu sinh mưa mùa hạ cho cả nước.
• Sự di chuyển của dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ): ITCZ di chuyển từ Bắc xuống Nam theo chuyển động biểu kiến của Mặt Trời, kéo theo sự di chuyển của tâm bão và tháng cực đại của mùa mưa.
• Tác động tương hỗ với địa hình: Sườn đón gió nhận lượng mưa lớn; sườn khuất gió chịu hiệu ứng phơn khô nóng khiến mùa mưa phân hóa rõ rệt giữa các vùng khí hậu.

Mẹo ghi nhớ nhanh quy luật mưa theo mùa

Nhớ quy tắc dịch chuyển: “Bão và ITCZ đi từ Bắc vào Nam, mưa cực đại lùi từ tháng 8 đến tháng 11”. Ghi nhớ tác động địa hình: Đón gió thì mưa lớn, khuất gió thì khô nóng hoặc mưa muộn.