Độ muối của nước biển không phụ thuộc vào yếu tố nào?

Câu hỏi: Độ muối của nước biển thấp nhất ở khu vực nào sau đây?

• A. Ôn đới.
• B. Xích đạo.
• C. Chí tuyến.
• D. Vùng cực.

Đáp án đúng là B. Xích đạo. Khu vực này có lượng mưa hàng năm đặc biệt lớn cùng mạng lưới sông ngòi dày đặc đổ ra đại dương, làm nồng độ muối hòa tan bị pha loãng mạnh so với các vĩ độ khác.

Vì sao độ muối nước biển thấp nhất tại khu vực xích đạo?

Độ muối của nước biển không phụ thuộc vào một yếu tố đơn lẻ mà là kết quả tương tác giữa lượng bốc hơi, lượng mưa và lượng nước ngọt từ sông ngòi đổ vào. Vùng xích đạo nằm trong đới áp thấp, nhận lượng nhiệt dồi dào tạo điều kiện cho đối lưu phát triển mạnh mẽ quanh năm. Quá trình này sinh ra lượng mưa đối lưu khổng lồ, thường xuyên duy trì độ ẩm không khí ở mức bão hòa.

Bên cạnh lượng mưa lớn, các lưu vực sông lớn ở khu vực nhiệt đới xích đạo cung cấp khối lượng nước ngọt rất lớn ra biển. Dù nhiệt độ cao thúc đẩy quá trình bốc hơi, nhưng lượng mưa dồi dào và nguồn nước sông đổ về vượt trội hơn nhiều so với lượng hơi nước mất đi. Do đó, nước biển ở vùng xích đạo liên tục được pha loãng, giữ độ mặn trung bình ở mức thấp nhất trong số các khu vực trên bề mặt đại dương mở.

Phân tích nguyên nhân các phương án còn lại chưa chính xác

Mỗi vĩ độ có chế độ nhiệt, ẩm và hoàn lưu khí quyển khác nhau, tạo nên sự chênh lệch rõ rệt về nồng độ muối:

• A. Ôn đới: Khu vực này có độ muối ở mức trung bình. Nhiệt độ không khí tại ôn đới thấp hơn vùng nhiệt đới nên tốc độ bốc hơi diễn ra vừa phải. Dù có lượng mưa và nước tuyết tan bổ sung, lượng nước ngọt đưa vào đại dương không đạt quy mô lớn như dải mưa xích đạo.
• C. Chí tuyến: Đây là phương án hoàn toàn đối lập với yêu cầu của đề bài. Vùng chí tuyến chịu ảnh hưởng của các khối khí chí tuyến khô nóng thuộc đai áp cao, lượng mưa cả năm rất ít trong khi tốc độ bốc hơi cực mạnh. Nước bay hơi liên tục để lại lượng muối lớn khiến khu vực này có độ mặn cao nhất trên toàn cầu, trái ngược với nhận định thấp nhất.
• D. Vùng cực: Vùng cực là phương án gây nhiễu dễ nhầm lẫn nhất do hiện tượng băng tan vào mùa hạ cung cấp lượng nước ngọt đáng kể cho mặt biển. Tuy nhiên, nhiệt độ tại đây rất thấp khiến quá trình bay hơi bị hạn chế tối đa, đồng thời vào mùa đông nước đóng băng lại đẩy muối ra môi trường xung quanh (quá trình loại muối khi đóng băng). Tổng lượng nước ngọt bổ sung quanh năm từ mưa và sông tại vùng cực vẫn không thể sánh bằng khối lượng nước ngọt liên tục đổ về ở vùng xích đạo.

Hệ thống các yếu tố quyết định độ muối của nước biển

Nồng độ muối của nước biển (thường đo bằng phần nghìn) chịu sự chi phối trực tiếp của ba cơ chế tự nhiên chính:

• Lượng bốc hơi: Khi nước bề mặt bay hơi dưới tác động của nhiệt độ và gió, muối khoáng bị giữ lại trong dung dịch, làm nồng độ mặn tăng cao. Khu vực càng nóng và khô thì độ mặn càng lớn.
• Lượng mưa: Mưa là nguồn nước ngọt tự nhiên từ khí quyển rơi thẳng xuống bề mặt đại dương. Lượng mưa càng vượt trội so với lượng bốc hơi thì nước biển bề mặt càng loãng.
• Lưu lượng nước sông và nguồn nước ngầm: Các mạng lưới sông lớn mang khối lượng nước ngọt khổng lồ từ đất liền ra các cửa biển và đại dương, làm giảm độ muối ở các vùng biển ven bờ và vùng xích đạo ẩm ướt. Hiện tượng băng tan ở vùng cực cũng đóng vai trò tương tự như một nguồn cấp nước ngọt bổ sung theo mùa.

Biết rằng độ muối của nước biển không phụ thuộc vào các biến đổi ngẫu nhiên mà tuân theo quy luật cân bằng giữa lượng nước mất đi qua bốc hơi và lượng nước ngọt bổ sung sẽ giúp việc giải thích các câu hỏi hải dương học trở nên mạch lạc.

Mẹo ghi nhớ quy luật phân bố độ muối theo vĩ độ

Để trả lời nhanh dạng bài phân bố độ mặn theo vĩ độ, hãy liên hệ trực tiếp với cán cân giữa bốc hơi và mưa:

Mưa nhiều hơn bốc hơi thì độ mặn giảm mạnh; bốc hơi vượt xa lượng mưa thì độ mặn tăng vọt. Nhớ theo cặp cực trị: xích đạo mưa dồi dào nhất nên muối thấp nhất, chí tuyến nắng khô hạn nhất nên muối cao nhất.