Công thức tính áp suất chất khí: đáp án Vật lí 12 chi tiết

Câu hỏi: Từ các công thức tính áp suất chất khí trong Bài 12 SGK Vật lí 12, có thể nói áp suất chất khí là một đại lượng thống kê vì:

  • A. Công thức chỉ áp dụng được cho một tập hợp vô cùng lớn các phân tử khí.
  • B. Công thức cho thấy áp suất phụ thuộc vào động năng trung bình của các phân tử khí.
  • C. Công thức cho thấy áp suất chất khí không phụ thuộc vào tốc độ của từng phân tử.
  • D. Tất cả các lí do kể trên.

Đáp án đúng là D. Tất cả các lí do kể trên. Áp suất chất khí được tính từ các giá trị trung bình trên một tập hợp rất lớn phân tử, nên nó mang tính thống kê chứ không mô tả chuyển động của từng phân tử riêng lẻ.

Đề và lời giải các câu 12.2, 12.3, 12.4, 12.5 về áp suất chất khí và động năng trung bình của phân tử

Vì sao áp suất chất khí là một đại lượng thống kê

Áp suất khí mà giác quan hay áp kế đo được là kết quả trung bình của hàng tỉ tỉ va chạm phân tử lên thành bình trong mỗi giây. Các công thức trong bài khí lí tưởng đều viết theo giá trị trung bình: p = (1/3)μ.m.v̄² và p = (2/3)μ.Ē̄đ, với μ là mật độ phân tử, v̄² là trung bình cộng của bình phương tốc độ, Ē̄đ là động năng trung bình của chuyển động tịnh tiến.

Hai điểm cốt lõi làm nên tính thống kê: thứ nhất, các đại lượng trong công thức là trung bình trên số phân tử cực lớn (cỡ 10²³ trong một lượng khí nhỏ), nên chỉ có nghĩa cho cả tập hợp; thứ hai, kết quả trung bình ấy rất ổn định, dù tốc độ của từng phân tử thay đổi liên tục sau mỗi va chạm. Đó chính là nội dung cả ba phương án A, B, C cộng lại.

Vì sao các phương án còn lại chưa phải đáp án đầy đủ

Cả A, B, C đều đúng về bản chất, nhưng mỗi phương án chỉ nêu một khía cạnh của tính thống kê, nên chưa thể thay cho D.

  • A nói về điều kiện áp dụng: phải có tập hợp vô cùng lớn phân tử thì phép lấy trung bình mới có nghĩa. Đúng, nhưng mới là điều kiện, chưa phải nội dung.
  • B nói về đối tượng được lấy trung bình: động năng trung bình của phân tử. Đúng, nhưng chưa đề cập việc áp suất không phụ thuộc tốc độ của từng phân tử.
  • C nói về hệ quả: áp suất không phụ thuộc tốc độ của một phân tử riêng lẻ. Đúng, nhưng thiếu hai ý trên.

Phương án dễ nhầm nhất là B, vì đây là ý sâu nhất và cũng là ý trọng tâm của bài. Tuy vậy, đề hỏi “vì” theo nghĩa tổng hợp, nên đáp án phải gom đủ cả ba lí do — tức D.

Câu 12.3: phát biểu nào không phù hợp với quan hệ động năng – nhiệt độ

Đáp án đúng là B. Phát biểu “động năng trung bình càng lớn thì nhiệt độ khí càng thấp” đảo ngược quan hệ thực tế, nên không phù hợp.

Căn cứ là Ē̄đ = (3/2)kT, trong đó T là nhiệt độ tuyệt đối đo bằng kelvin. Vì k là hằng số dương, động năng trung bình tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối: nhiệt độ tăng thì phân tử chuyển động nhanh hơn và động năng trung bình tăng. Do đó A, C, D đều diễn đạt đúng cùng một quan hệ (thuận, cùng chiều, tỉ lệ), chỉ B nói ngược chiều. Lưu ý nhỏ: phải là nhiệt độ tuyệt đối, không phải nhiệt độ bách phân; ở 0 °C khí vẫn có động năng phân tử chứ không bằng 0.

Câu 12.4: công thức thể hiện quan hệ giữa nhiệt độ tuyệt đối và động năng trung bình

Đáp án đúng là D. Cả ba công thức đều diễn tả cùng một quan hệ, chỉ khác cách viết.

  1. Ē̄đ = (3/2).kT — dạng cơ bản, dùng hằng số Boltzmann k.
  2. T = (2/3k).Ē̄đ — chỉ là phép giải phương trình trên theo T, cho thấy nhiệt độ đo trực tiếp mức động năng trung bình.
  3. Ē̄đ = (3/2).(R/NA).T — dạng thay k = R/NA, thuận tiện khi làm việc với số mol.

Ba biểu thức tương đương nhau vì k = R/NA, với R ≈ 8,31 J/(mol.K) và NA ≈ 6,02.10²³ mol⁻¹. Bản đề in bị lỗi ở phân số của phương án A và C; dạng đúng là 3/2, khớp với phương án B để cả ba cùng mô tả một quan hệ.

Câu 12.5: mối liên hệ và định nghĩa nhiệt độ theo thuyết động học phân tử

Động năng trung bình của chuyển động tịnh tiến của phân tử tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối của chất khí. Theo quan điểm của thuyết động học phân tử, nhiệt độ là đại lượng đặc trưng cho động năng trung bình của các phân tử cấu tạo nên vật chất.

Nói cách khác, nhiệt độ không phải “lượng nhiệt chứa trong vật” mà là thước đo mức độ chuyển động hỗn loạn của phân tử. Vật nóng hơn thì phân tử chuyển động mạnh hơn. Hệ quả: hai khí khác loại ở cùng nhiệt độ có cùng động năng trung bình phân tử, dù khối lượng phân tử khác nhau — phân tử nặng sẽ có tốc độ trung bình nhỏ hơn.

Hệ thống kiến thức liên quan

  • Nội dung cơ bản của thuyết động học phân tử: chất khí gồm số rất lớn phân tử, kích thước nhỏ so với khoảng cách giữa chúng; các phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng; va chạm giữa phân tử và với thành bình là nguyên nhân gây áp suất.
  • Khí lí tưởng: phân tử coi là chất điểm, chỉ tương tác khi va chạm, va chạm đàn hồi.
  • Áp suất chất khí là đại lượng vĩ mô, có nguồn gốc vi mô từ xung lượng do các va chạm truyền cho thành bình.
  • Nhiệt độ trong các công thức trên luôn là nhiệt độ tuyệt đối T (K), với T = t + 273.
  • Hai hằng số cần nhớ: k ≈ 1,38.10⁻²³ J/K; R ≈ 8,31 J/(mol.K); liên hệ k = R/NA.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện dạng câu hỏi

Gặp câu hỏi về công thức tính áp suất chất khí, hãy tự hỏi: đại lượng trong công thức là giá trị của một phân tử hay trung bình của cả tập hợp? Nếu là trung bình trên tập hợp rất lớn thì đó là đại lượng thống kê — câu trả lời thường rơi vào phương án “tất cả các lí do”.

Với câu hỏi “phát biểu nào không phù hợp”, khoanh ngay từ diễn tả ngược chiều: càng lớn thì càng thấp, tỉ lệ nghịch, tăng thì giảm. Quan hệ động năng – nhiệt độ luôn cùng chiều. Còn với câu hỏi về công thức, nhớ một câu ngắn: “ba phần hai k T” — từ đó tự suy ra được cả dạng theo R/NA và dạng đảo cho T.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *