Câu hỏi: Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
Đầu lòng hai ả tố nga,
Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân.
Mai cốt cách, tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo, mặn mà,
So bề tài, sắc, lại là phần hơn.
Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một, tài đành họa hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa, đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên Bạc mệnh, lại càng não nhân.
Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai.
(Trích Truyện Kiều – Nguyễn Du)
I. PHẦN ĐỌC HIỂU
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ của văn bản trên.
Câu 2 (0,5 điểm). Tìm những tính từ miêu tả vẻ đẹp của nhân vật Thúy Vân trong đoạn trích trên.
Câu 3 (1,0 điểm). Xác định điển cố trong hai câu thơ sau và cho biết ý nghĩa của điển cố: “Một hai nghiêng nước nghiêng thành, / Sắc đành đòi một, tài đành họa hai.”
Câu 4 (1,0 điểm). Nhận xét cách miêu tả vẻ đẹp nhân vật Thúy Vân và Thúy Kiều trong đoạn thơ trên.
Câu 5 (1,0 điểm). Qua đoạn thơ trên, em hãy bày tỏ quan điểm về vẻ đẹp của người phụ nữ trong xã hội hiện nay.
II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm). Em hãy viết một đoạn văn nghị luận cảm nhận về vẻ đẹp nhan sắc của nhân vật Thúy Kiều trong đoạn thơ trên.
Đáp án đúng là thể thơ lục bát đối với câu 1. Đoạn thơ mở đầu bằng “Đầu lòng hai ả tố nga” trong Truyện Kiều của Nguyễn Du có các dòng sáu tiếng và tám tiếng luân phiên. Các câu còn lại tập trung vào vẻ đẹp của Thúy Vân, Thúy Kiều và quan niệm về vẻ đẹp người phụ nữ.

Đáp án đọc hiểu và đoạn văn tham khảo
Nguyễn Du khắc họa hai chị em đều đẹp nhưng có nét riêng: Thúy Vân phúc hậu, đoan trang; Thúy Kiều sắc sảo, mặn mà và tài hoa. Khi trả lời, cần gắn nhận xét với từ ngữ, hình ảnh cụ thể trong đoạn trích.
Câu 1: Thể thơ lục bát
Văn bản được viết bằng thể thơ lục bát. Dòng đầu có sáu tiếng: “Đầu / lòng / hai / ả / tố / nga”; dòng tiếp theo có tám tiếng: “Thúy / Kiều / là / chị / em / là / Thúy / Vân”. Các dòng sau tiếp tục luân phiên theo cấu trúc này.
Câu 2: Những tính từ miêu tả Thúy Vân
Các tính từ cần tìm là: trang trọng, đầy đặn, nở nang, đoan trang. “Trang trọng” và “đoan trang” gợi phong thái nền nã; “đầy đặn” và “nở nang” làm nổi bật những đường nét cân đối, phúc hậu.
Cần phân biệt tính từ với hình ảnh miêu tả. “Khuôn trăng”, “nét ngài” góp phần khắc họa nhan sắc nhưng không phải những tính từ mà câu hỏi yêu cầu tìm.
Câu 3: Điển cố “nghiêng nước nghiêng thành”
Điển cố là “nghiêng nước nghiêng thành”, dùng để ca ngợi sắc đẹp tuyệt trần, có sức cuốn hút mãnh liệt của Thúy Kiều. Không nên hiểu câu thơ như lời kể về việc nàng thực sự khiến một đất nước hay thành trì sụp đổ.
Câu tiếp theo khẳng định cả sắc lẫn tài của Kiều đều vượt trội. Cần chỉnh cách diễn đạt trong lời giải nguồn: “tài đành họa hai” nghĩa là tài năng may ra mới có người thứ hai sánh được, không phải nàng đứng thứ hai về tài. Điển cố trực tiếp nói về nhan sắc; ý ca ngợi tài năng nằm ở câu thơ tiếp theo.
Câu 4: Nghệ thuật miêu tả hai chị em
Tác giả sử dụng bút pháp ước lệ tượng trưng, lấy vẻ đẹp thiên nhiên làm chuẩn mực để khắc họa con người. Những hình ảnh trăng, hoa, ngọc, mây, tuyết, nước mùa thu và núi mùa xuân tạo nên hai chân dung trang nhã.
Với Thúy Vân, Nguyễn Du miêu tả khuôn mặt, nét mày, nụ cười, lời nói, mái tóc và làn da. Các từ “thua”, “nhường” gợi vẻ đẹp hài hòa, được thiên nhiên chấp nhận. Với Thúy Kiều, tác giả nhấn vào đôi mắt, nét mày và sức hấp dẫn của nhan sắc. “Ghen”, “hờn” nhân hóa thiên nhiên, làm nổi bật vẻ đẹp vượt trội.
Cách tả có sự tương phản nhưng không phủ định vẻ đẹp của người nào. Việc tả Vân trước còn tạo nền để tôn vẻ đẹp của Kiều qua các từ “càng”, “phần hơn”. Hai chị em cùng hoàn mỹ mà không trùng lặp.
Câu 5: Quan điểm về vẻ đẹp người phụ nữ hiện nay
Vẻ đẹp của người phụ nữ hiện nay cần được nhìn nhận ở cả ngoại hình, trí tuệ, nhân cách và bản lĩnh. Nhan sắc tạo ấn tượng ban đầu, còn lòng nhân ái, năng lực và cách ứng xử góp phần làm nên giá trị bền vững.
Theo em, mỗi người phụ nữ có nét đẹp riêng và quyền lựa chọn cách thể hiện bản thân. Sự tự tin, độc lập và tinh thần học hỏi giúp họ phát triển năng lực, đóng góp cho cộng đồng. Vì vậy, không nên đánh giá phụ nữ chỉ qua ngoại hình hoặc buộc tất cả phải theo một khuôn mẫu hoàn hảo.
Phần viết: Đoạn văn cảm nhận nhan sắc Thúy Kiều
Trong đoạn trích Chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du đã khắc họa Thúy Kiều với nhan sắc tuyệt trần, sắc sảo và mặn mà. Nếu Thúy Vân nổi bật ở vẻ phúc hậu, đoan trang thì Kiều có sức hấp dẫn riêng về cả trí tuệ lẫn tâm hồn. Bằng bút pháp ước lệ, tác giả gợi tả vẻ đẹp ấy qua hình ảnh “Làn thu thủy, nét xuân sơn”. Đôi mắt nàng trong sáng, long lanh như làn nước mùa thu; đôi lông mày thanh tú như nét núi mùa xuân. Không miêu tả dàn trải, nhà thơ tập trung vào đôi mắt để gợi thần thái của nhân vật. Câu thơ “Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh” kết hợp nhân hóa với cách nói phóng đại, nhấn mạnh nhan sắc khiến thiên nhiên cũng phải ghen hờn. Điển cố “nghiêng nước nghiêng thành” tiếp tục tôn vinh sức cuốn hút phi thường ấy. Nhan sắc kết hợp với tài năng thi họa, ca ngâm và đàn tạo nên hình tượng người con gái tài sắc vẹn toàn. Qua chân dung Thúy Kiều, Nguyễn Du thể hiện sự trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của người phụ nữ.
Hệ thống kiến thức và kỹ năng liên quan
Đề đọc hiểu Chị em Thúy Kiều kết hợp nhận biết kiến thức, phân tích nghệ thuật và liên hệ đời sống. Mỗi yêu cầu cần một cách triển khai phù hợp:
- Nhận diện thể thơ: Dựa vào số tiếng, cách tổ chức dòng và vần, không dựa vào nội dung.
- Tìm từ ngữ: Đọc đúng phạm vi miêu tả nhân vật, xác định đúng từ loại được hỏi.
- Phân tích điển cố: Nêu điển cố, giải nghĩa và chỉ ra tác dụng trong ngữ cảnh.
- So sánh cách miêu tả: Làm rõ bút pháp chung và nét riêng của từng chân dung.
- Liên hệ thực tế: Nêu quan điểm cá nhân, kèm lý lẽ; tránh biến chuẩn mực văn học thành yêu cầu bắt buộc trong đời sống.
- Viết đoạn cảm nhận: Có luận điểm, dẫn chứng và phân tích; tập trung vào nhan sắc theo yêu cầu đề.
Phần tài năng bổ sung cho vẻ đẹp toàn diện của Kiều: nàng am hiểu thi họa, ca ngâm, đặc biệt giỏi đàn và có khả năng sáng tác. Khúc Bạc mệnh gợi tâm hồn nhạy cảm, giàu cảm xúc. Khi viết về nhan sắc, chỉ nên liên hệ ngắn với tài năng, không chuyển trọng tâm sang kể các tài nghệ.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Ghi nhớ cặp từ Vân: “thua, nhường” – Kiều: “ghen, hờn” để phân biệt sắc thái miêu tả. Vân có vẻ đẹp hài hòa, phúc hậu; Kiều nổi bật bởi nét sắc sảo, mặn mà.
Khi phân tích, triển khai theo trình tự: gọi tên nghệ thuật, dẫn từ ngữ tiêu biểu, nêu vẻ đẹp được thể hiện. Với câu hỏi về điển cố, cần giải nghĩa trước khi nhận xét tác dụng; với đoạn văn về nhan sắc, ưu tiên đôi mắt, nét mày và sức cuốn hút của nhân vật.

