Sử Học Có Chức Năng Nào Sau Đây? Đáp Án Chuẩn Lịch Sử

Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là chức năng của Sử học?

• A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ
• B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử
• C. Dự đoán tương lai
• D. Rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai

Đáp án đúng là C. Dự đoán tương lai. Để trả lời câu hỏi sử học có chức năng nào sau đây, ta cần nhớ đối tượng nghiên cứu chính của ngành là quá khứ loài người, việc tiên tri hay dự đoán tương lai không thuộc chức năng của bộ môn này.

Tại sao dự đoán tương lai không phải là chức năng của Sử học?

Bản chất của Sử học là ngành khoa học xã hội nghiên cứu các sự kiện, hiện tượng và nhân vật trong quá khứ nhằm tái hiện bức tranh chân thực về tiến trình phát triển của nhân loại. Khoa học lịch sử chỉ cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực, phương pháp luận khoa học và những bài học kinh nghiệm để con người tham khảo khi định hướng phát triển ở hiện tại và tương lai. Việc đưa ra những nhận định mang tính “tiên tri”, phán đoán trước những gì sắp xảy ra thuộc về dự báo xã hội học hoặc chiêm tinh học chứ hoàn toàn nằm ngoài phạm vi chức năng khoa học của Sử học.

Giải thích chi tiết các phương án còn lại

Câu hỏi mang cấu trúc phủ định “không phải là”, do đó các phương án thể hiện đúng vai trò, nhiệm vụ của khoa học lịch sử sẽ bị loại trừ:

• Phương án A (Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ): Đây là chức năng khoa học (nhận thức) nền tảng nhất. Nhà sử học dựa vào các nguồn sử liệu (văn bản, hiện vật, truyền miệng) để phục dựng lại quá khứ một cách chính xác và khách quan. Do đây là chức năng cốt lõi nên phương án A không được chọn.
• Phương án B (Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử): Đây là chức năng xã hội và nhận thức bậc cao của Sử học. Không chỉ dừng lại ở việc mô tả sự kiện rời rạc, Sử học tìm ra mối liên hệ nhân quả, bản chất các tiến trình và quy luật chi phối sự vận động của xã hội loài người. Phương án này phản ánh đúng chức năng Sử học.
• Phương án D (Rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai): Đây là chức năng giáo dục và xã hội. Việc học tập lịch sử giúp thế hệ hôm nay kế thừa những giá trị tốt đẹp, hiểu được sai lầm của tiền nhân để tránh lặp lại ở hiện tại. Đây là phương án dễ gây nhầm lẫn nhất với phương án C; học sinh cần phân biệt rõ giữa “rút ra bài học cho tương lai” (đúng) và “dự đoán trước tương lai” (sai).

Hệ thống kiến thức về chức năng và nhiệm vụ của Sử học

Trong chương trình môn Lịch sử phổ thông, kiến thức về chức năng của ngành thường được phân loại rõ ràng theo hai nhóm chính:

• Chức năng khoa học (nhận thức): Phục dựng hiện thực lịch sử một cách trung thực, khách quan; giải thích bản chất các hiện tượng, tìm ra các quy luật chi phối sự phát triển của đời sống xã hội.
• Chức năng xã hội: Giáo dục tư tưởng, lòng yêu nước, tinh thần nhân văn và niềm tự hào dân tộc; đúc kết bài học kinh nghiệm từ quá khứ để phục vụ cho công cuộc xây dựng, định hướng phát triển của xã hội hiện tại.

Mẹo ghi nhớ nhanh dạng câu hỏi về chức năng Sử học

Để xử lý tốt các câu hỏi trắc nghiệm chủ đề sử học có chức năng nào sau đây, học sinh chỉ cần nhớ công thức cốt lõi: “Quá khứ là đối tượng nghiên cứu – Hiện tại là không gian vận dụng – Tương lai là nơi soi chiếu bài học”. Nếu đề thi xuất hiện các cụm từ khẳng định Sử học có khả năng “dự đoán chính xác tương lai”, “thay đổi quá khứ” hoặc “áp đặt ý chí chủ quan vào sự kiện”, đó chắc chắn là các phát biểu sai bản chất khoa học.